به مناسبت سالگرد انتشار اولین روزنامه کردی / صالح نیک بخت

 موکریان – اشارە: روشنفکران کرد که در استانبول تحصیل کرده بودند بیشتر به ارزش روزنامه نگاری واقف بودند.زیرا تاثیر آنرا چه در میان ملت ترک و چه در بین ملل تحت حکومت عثمانی مشاهده کرده بودند.به همین علت بود که تحصیل کردگان کرد دور از دیار ، در اواخر قرن نوزده به فکر تاسیس روزنامه به زبان مادری خود افتادند.

 

 

در بیست و دوم آوریل 1898 میلادی نخستین روزنامه کردی بنام کوردستان در شهر قاهره به کوشش مقداد بیگ از نوادگان بدر خان پاشا(1267-1209 ق) تاسیس شد.این نشریه هر پانزده روز یکبار منتشر و به مدت چهار سال ادامه داشته است.جریان های سیاسی عصر و موقعیت آن زمان کردها و بخصوص فراز و نشیب های بسیار زیاد زندگی بدرخانیان که هیچگاه از جریانات سیاسی عصر خود جدا نبوده اند و بارها در ترکیه عثمانی دست به شورش و قیام علیه ترک ها زده اند ، باعث شد که این روزنامه نتواند در یک مکان واحد کار خود را دنبال کند.همانطور که گفتیم تولد روزنامه نگاری کردی به اواخر قرن 19 برمی گردد.همچنانکه میدانیم در این زمان روشنفکران کرد به شدت به مبارزات ملتشان رو کردند و از همان دم به ارزش مطبوعلات پی بردند.خصوصا آندسته از روشنفکران کرد که در استانبول تحصیل کرده بودند بیشتر به ارزش روزنامه نگاری واقف بودند.زیرا تاثیر آنرا چه در میان ملت ترک و چه در بین ملل تحت حکومت عثمانی مشاهده کرده بودند.به همین علت بود که تحصیل کردگان کرد دور از دیار ، در اواخر قرن نوزده به فکر تاسیس روزنامه به زبان مادری خود افتادند.ولی انجام این وظیفه مهم چه در خاک کردستان و چه در استانبول پایتخت عثمانی به دلیل وجود دیکتاتوری سلطان عبدالحمید دوم(1876-1909)کار آسانی نبود.از طرف دیگر در چنین موقعیتی هر روز حرکت جدیدی در گوشه ای از خاک کردستان مشاهده می شد و این حرکات انقلابی لزوم وجود روزنامه ای بزبان کردی را در خارج از کردستان آشکارتر می ساخت،که می بایست بلافاصله بعد از انتشار بطور مخفیانه روانه کردستان گردد.بهترین محل برای انجام چنین فعالیتی کشور مصر بود.زیرا این کشور در زمان سلطان محمد علی (1804-1849)از زیر سلطه عثمانی خارج گردیده بود و علاوه بر این انگلیسی ها نیز قبل از پایان قرن 19 توانسته بودند موقعیت خود را در مصر بخوبی تثبیت کرده و بسیار مایل بودند که آنجا را به مرکز مخالفان حکومت عثمانی تبدیل کنند.نباید این را هم فراموش کرد که در آن زمان روزنامه نگاری در مصر پیشرفت خوب و چشمگیری داشت و تعدادی چاپخانه بزرگ در قاهره مشغول کار بودند و مخالفان باب عالی عثمانی و تخت طاووس قاجاری چندین روزنامه در مصر انتشار می دادند.مجموعه این عوامل باعث شد که بدرخانیان برای انتشار اولین روزنامه به زبان کردی ، مصر را انتخاب کنند. و چنین بود که در روز پنجشنبه 30 ذی القعده سال 1315 هجری قمری برابر با 22 آوریل 1898 میلادی اولین روزنامه کردی بنام کوردستان در چاپخانه الهلال قاهره از طرف مقداد مدحت بدرخان منتشر شد.
این روزنامه همچون امیرزداگان بدرخانی چند سالی در آوارگی به کار خود ادامه داد و هرچندگاه در شهری و سرزمینی انتشار می یافت.شماره های 1 تا 5 آن در شهر قاهره، شماره های 6 تا 19 در ژنو، شماره های 20 تا 23 در قاهره ،شماره24 در لندن،شماره های 25 الی 29 در شهر فولکستون واقع در جنوب بریتانیا و شماره های 30و31 باز در ژنو اما اینبار توسط برادر موسس، عبدالرحمن بیگ بدرخان چاپ و منتشر شد.البته بعد از جنگ جهانی اول روزنامه ای بنام کوردستان در استانبول انتشار یافت که هیچ ارتباطی با روزنامه مورد بحث ما ندارد بلکه فقط با آن دارای تشابه اسمی بود.ضمنا شماره های این روزنامه هر یک در جایی و در کتابخانه ای نگهداری می شود.
در این خصوص در آینده بشتر با دوستان عزیز سخن خواهیم گفت