در گفتگو با کارشناسان بررسی شد؛ قتل «این سه زن» در کوردستان

در گفتگو با کارشناسان بررسی شد؛ قتل «این سه زن» در کوردستان

«کانون‌های حمایتی زنان در بیشتر شهرهای ایران وجود ندارد. در بسیاری از كشورها مراكزی به نام خانه‌های امن وجود دارد كه زن خشونت‌دیده تا زمانی كه خطر تهدیدش می‌كند به آنها پناهنده ‌شود ولی در ایران هنوز چنین خانه‌های امنی وجود ندارد كه زنان بتوانند به آن پناهنده شوند».

 

موكريان / کمال حسینی: به تازگی در کوردستان «این سه زن» در آخرین روزهای سرد پاییزی قربانی رفتار خشونت‌آمیز نزدیکان خود شدند و به قتل رسیدند؛ قتل‌ها در شهرستان‌های پاوه، کامیاران و ایلام اتفاق افتاد. ماهیت قاتل‌ها و جزئیات عمل آنها تا حدودی روشن است اما روایت‌‌های جداگانه‌ای از علل و انگیزه قتل‌ها می‌شود. با این حال آنچه در ادامه این گزارش می‌خوانید روایت علل و انگیزه‌های خشونت‌ است که جان زنان در کوردستان را همچنان تهدید می‌کند.

اول دی‌ماه سرهنگ «محمدرضا آمویی» در تشریح خبر قتل دختر ٢٢ ساله‌ی پاوه‌ای می‌گوید: اظهارات شاهدان عینی و بررسی صحنه جرم از خفگی و قتل عمد دختر ٢٢ساله پاوه‌ای توسط یکی از اقوام نزدیکش حکایت دارد.

به گفته‌ی آمویی متهم که عموی مقتول بود، در بازجویی های صورت گرفته به جرم خود اعتراف و انگیزه قتل را اختلافات خانوادگی عنوان کرد.

دراین‌باره معاون اجتماعی فرماندهی انتظامی استان کرمانشاه با اشاره به اینکه آستانه تحمل افراد به میزان چشمگیری کاهش یافته است، به ایسنا می‌گوید: بسیاری از مردم قادر به کنترل خشم خود نیستند و مواردی را که به راحتی با گفت‌وگو قابل حل است به مشاجره، نزاع و حتی قتل ختم می‌کنند.

دو روز بعد امام جمعه پاوه از تریبون نمازجمعه این شهرستان و با طرح این پرسش؛ “چرا قتل یک دختر در یکی از روستاهای پاوه در رسانه‌ها اینقدر سر و صدا کرد؟”، بازتاب گسترده خبر این قتل را مورد انتقاد قرار داد.

چهارم دی‌ماه سرهنگ «علیرضا گوهری» از دستگیری فردی به نام (س – م) خبر دادکه اواسط یک هفته پیش‌تر در یکی از محلات شهر ایلام زن جوانی به نام (ف – ن) را به قتل رسانده بود.

طبق اظهارات رئیس پلیس آگاهی ایلام، مجموعه انتظامی اجازه نخواهد داد افرادی با دست زدن به اعمال غیرقانونی امنیت روانی شهروندان را به مخاطره اندازند و با قدرت و قاطعیت با مجرمان و بر هم زنندگان نظم و امنیت برخورد خواهند کرد.

یکی از فعالان مدنی کوردستان که خشونت علیه زنان را پیگیری می‌کند در رابطه با این قتل‌ها چنین توضیح می‌دهد: دختری ٢٢ ساله‌ در روستای «میرعبدلی» از توابع پالنگان پاوه ٢٩ آذرماه به قتل رسیده و یکی از بستگان وی به اتهام قتل دستگیر شده است.

«پروین ذبیحی» همچنین از قتل دختر جوانی خبر داد که در کنار جاده روستای «ته‌رویزی» از توابع کامیاران پیدا شده و ظاهرا به علت تاریکی هوا جسد مقتول چنان زیر ماشین‌ها له شده که تاکنون موفق به شناسایی آن نشده‌اند.

سومین قتلی که این فعال حوزه‌ی زنان به آن اشاره کرد در ایلام اتفاق افتاد؛ به گفته‌ی ذبیحی زن جوانی که به طرز فجیعی کشته شده بود در خانه‌اش روز سه شنبه ٣٠ آذرماه سال جاری پیدا و دلیل فوت آن خونریزی از ناحیه گردن اعلام می‌شود.

در سراسر دنیا زنان كم و بیش مورد انواع خشونت های جسمی، جنسی و كلامی واقع می‌شوند. ۳۰ تا ۳۵ درصد زنان آمریكایی مورد آزار جسمی شوهرانشان قرار می‌گیرند و ۱۵ تا ۲۵ درصد آنها به هنگام بارداری نیز مورد ضرب و شتم قرار می‌گیرند. همچنین از هر ۱۰ قربانی زن سه نفر توسط شوهر یا سایر مردان كشته شده‌اند. در شیلی ۶۳ درصد زنان مورد آزار جسم قرار می‌گیرند. ۴۱ درصد زنان هند بر اثر آزار جسمی همسران خود دست به خودكشی می‌زنند. در بنگلادش بیش از ۵۰ درصد قتل‌ها ناشی از خشونت مردان است و…

یک پژوهشگر اجتماعی در مورد وضعیت ایران می‌گوید “هرگز آمار درست و مشخصی در مورد خشونتی كه در خانه بر زنان اعمال می‌شود منتشر نشده است از طرفی باورهای مردسالار به نوعی این خشونت را طبیعت مرد می‌داند و سعی می‌كند آن را توجیه كند و به زنان جامعه‌ی ما می‌قبولاند كه زن با لباس سفید به خانه بخت برود و هرچه كه بر سرش آید باید تحمل کند و با كفن سفید از آن بیرون بیاید”.

«ثریا قاسم‌خانی» می‌افزاید: خشونت علیه زنان جا و مكان خاصی ندارد. در خانه یا خیابان یا محل كار زنان با انواع خشونت روبرو هستند. در خانه از سوی پدر، همسر و برادر خود مورد كتك و فحاشی قرار می‌گیرند.

به گفته وی “کانون‌های حمایتی زنان در بیشتر شهرهای ایران وجود ندارد. در بسیاری از كشورها مراكزی به نام خانه‌های امن وجود دارد كه زن خشونت‌دیده تا زمانی كه خطر تهدیدش می‌كند به آنها پناهنده ‌شود ولی در ایران هنوز چنین خانه‌های امنی وجود ندارد كه زنان بتوانند به آن پناهنده شوند”.

روز دوشنبه ٦ دی‌ماه خبرگزاری‌ها به نقل از رییس سازمان پزشکی قانونی استان تهران اعلام کردند “در شش ماه اول ۱۳۹۵ بیش از ۱۵۴ هزار مورد مراجعه به پزشکی قانونی ثبت شده که بیشترین آن‌ها مربوط به نزاع بوده است. حدود ۹۵۰۰ مدعی همسرآزاری هم به پزشک قانونی مراجعه کرده‌اند”.

در رابطه با خشونت علیه زنان و همسرآزاری، آمار به روز و دقیقی از استان‌های کوردنشین منتشر نمی‌شود. اما گاهی از لابه‌لای سخنان مسئولان نهادها و دستگاه‌های مربوطه کم و بیش می‌شود به بخشی از این آمارها دست یافت.

مهرماه سال جاری رییس اورژانس اجتماعی سازمان بهزیستی، کرمانشاه را در ردیف چهارمی بیشترین استان‌های آسیب‌دیده ایران در حوزه «همسرآزاری» خواند و در حوزه «کودک‌آزاری» این استان را در ردیف اول قرار داد. «اسدبیگی» همچنین از کرمانشاه با توجه به نسبت جمعیتی به عنوان سومین استان‌ کشور نام برد که در آن بیشترین «خودکشی» به مرکز اورژانس گزارش شده است.

طبق آمار پزشکی قانونی کشور، استان ایلام با دو هزار و ٥١٣ نفر کمترین آمار مراجعین نزاع در بین استان‌های کشور را داشته‌ است. اما در این استان روزانه به طور متوسط ٣.٥ تا ٤ نفر اقدام به خودکشی می‌کنند که البته ممکن است برخی از این خودکشی‌ها به مرگ منجر نشود.

بیش از ٦٠ درصد خودکشی‌ها در میان زنان و بیشتر آنها به روش خودسوزی انجام می‌گیرد. سن خودسوزی‌‌ به مرز ١١ سال نزدیک شده است.

در این میان «زهرا همتی»، معاون اجتماعی بهزیستی ایلام آذرماه امسال در گفتگو با ایسنا عمده‌ترین خشونت علیه زنان این استان را کلامی و روانی عنوان می‌کند و اشکال این خشونت‌ها را شامل تحقیر، توهین، انتقاد ناروا، بددهنی، تمسخر، فحاشی و تهدید مداوم به طلاق نام می‌برد که به گفته‌ی این روانشناس بالینی، موجب کاهش اعتمادبه‌نفس در زنان می‌شود.

در سنندج مدیرکل پزشکی قانونی می‌گوید: ٦ هزار و ٨٠١ نفر به دلیل نزاع و کشمکش در هفت ماهه امسال به پزشکی قانونی استان مراجعه کرده‌اند. از مجموع مراجعه‌کننده‌ها ٤ هزار و ٩٦٠ نفر مرد و یک‌هزار و ٨٤١ نفر زن بوده است.

در ارومیه هم امسال ١٨ هزار نفر براثر صدمات ناشی از نزاع به پزشکی قانونی مراجعه كرده‌اند. مدیرکل پزشکی قانونی این استان در آخرین اظهارنظر خود که روز چهارشنبه ٨ دی‌ماه، ایرنا منتشر کرد، گفت: آمارها نشان دهنده کاهش آستانه تحمل افراد و ترویج خشونت است.

ثریا قاسم‌خانی، به عنوان پژوهشگر در حوزه اجتماعی این آمارها را نشانه به صدا درآمدن زنگ خطر برای کشور می‌خواند و می‌گوید: این پدیده که نزاع‌های زیادی در کشور اتفاق می‌افتند و به پزشکی قانونی مراجعه می‌کنند، می‌تواند به عنوان زنگ خطری در کنار سایر موارد برای لزوم ریشه‌یابی علل افزایش خشونت در کشور باشد. عللی که اگر در مراحل ابتدایی به آن‌ها رسیدگی شود می‌توان راه‌حل مناسب‌تری برایشان پیدا کرد.

وی می‌افزاید: برخی از تحلیل‌گران اجتماعی زودتر پیش‌بینی کرده بودند که در سال ١٣٩٥ سونامی آسیب‌های اجتماعی کشور را در برخواهد گرفت. آسیب‌هایی که در کنار اعتیاد و نابه‌هنجاری‌های خانوادگی، افزایش خشونت نیز یکی از آن‌ها است. خشونتی که شکل خانگی آن یکی از آمارهای رو به افزایش در کشور است.

این کارشناس، در حوزه زنان، از «تبعیض» به عنوان عامل اصلی خشونت‌، نام می‌برد “خشونت‌ها علیه زنان را می‌توان در تبعیضی یافت كه مانع از برابری زن با مرد در همه سطوح زندگی می‌شود. خشونت هم در تبعیض ریشه دارد و هم به آن دامن می‌زند. تأثیری كه خشونت بر روی زن می‌گذارد بیش از آنكه جسم او را بخراشد روحش را جریحه‌دار می‌كند و به او احساس موجودی بی اراده و منفعل می‌دهد”.

قاسم‌خانی، راه‌اندازی «خانه‌های امن» را تنها راه‌کار عملی می‌داند که به گفته وی می‌تواند به طور اورژانسی از تکرار خشونت خانوادگی علیه زن جلوگیری و از قتل یا خودکشی زنان پیشگیری کند.

ثریا قاسم‌خانی اضافه می‌کند: در ایران چنین مراکزی برای ترمیم جراحت‌های زنان خشونت‌دیده وجود ندارد، مراكزی که هم غیرانتفاعی و تخصصی باشند و هم از طرف دولت تامین امنیت شوند. لذا انباشت جراحات ناشی از خشونت بر زنان و عدم حمایت از آنان گاهی شرایط را برای این قشر چنان سخت و دشوار می‌کند که نتیجه آن یا منجر به خودکشی و یا کشتن آنان می‌شود.

منابع رسمی به طور معمول علت و انگیزه این قنل‌ها را بیشتر اختلافات خانوادگی مطرح می‌کنند. پروین ذبیحی معتقد است “ریشه این اختلافات و خشونت‌های خانوادگی که بیشتر زنان قربانی آنند، «ناموسی» است”.

ذبیحی در تعریف خشونت‌های خانوادگی و ناموسی می‌گوید: خشونت‌های ناموسی بخشی از خشونت‌های سیستماتیک جامعه و واکنش فعالانه برای حفظ و حراست از نظمی اجتماعی است که تعریف آن‌را قشری ساخته‌اند برای مجازات افرادی دیگر، که به نظر آنها، خارج از عرف، دین، سیاست و فرهنگ آن جامعه عمل می‌کنند و می‌خواهند روابط شخصی و مسیر زندگی را خود تعیین کنند.

وی در ادامه می‌افزاید: این انتخاب آنها (زنان) سبب خشونت توسط مردان می‌شود و در واقع مکانیزمی برای کنترل جنسیت و نهادینه شدن واژه‌هایی چون “غیرت” و “شرف” و “ناموس” است تا بتوانند نه فقط زنان بلکه جامعه را کاملا کنترل کنند.

از نظر پروین ذبیحی “زنانی که دوست دارند مسیر زندگی خود را انتخاب کنند و برای خود تصمیم بگیرند از جامعه و خانواده طرد می‌شوند و به بدترین نحو شکنجه خواهند شد”.

ذبیحی نقش نهادهای قانونی نسبت به حمایت زنان در برابر خشونت‌های خانوادگی را کمرنگ می‌بیند و می‌گوید: با این که من خود مخالف اعدام هستم ولی در قانون ما این مجازات (قصاص) برای قتل عمد تعریف شده‌ است و عرف و دین هم از آن پشتیبانی می‌کنند. اما برای کشتن یک قاتل مرد در برابر یک زن باید نصف دیه مرد به خانواده او (قاتل) پرداخت شود تا وی قصاص شود و این تنگنای قانونی است.

ماده سیصد و هشاد و دو قانون مجازات اسلامی اشاره به این دارد “هرگاه زن مسلمانی عمدا کشته شود، حق قصاص ثابت است لکن اگر قاتل، مرد مسلمان باشد، ولی دم باید پیش از قصاص، نصف دیه کامل را به او بپردازد”.

این فعال زن باورهای غلط جامعه را به عنوان یکی دیگر از عومل تاثیرگذار بر مردان و اعمال خشونت آنان علیه زنان برشمرد و گفت: بسیاری از مردان بعد از ارتکاب قتل‌های ناموسی از لحاظ روحی و روانی در عذاب هستند و اظهار ندامت می‌کنند چون فقط به خاطر حرف مردم و سرزنش آنان دست به قتل نزدیکان خود زده‌اند.

ذبیحی روایت یک پدر بعد از کشتن دخترش را از قول وی چنین تعریف می‌کند: تا زمانی که دخترم با مردی در ارتباط بود مردم آن روستا من را در مسجد راه نمی‌دادند و حتی ماشین روستا من را سوار نمی‌کرد. من مجبور بودم او را بکشم.

و حرف آخر این گزارش را پروین ذبیحی زد: “در چنین مواردی فردی که می‌کشد جامعه و آداب و رسوم او را مجبور می‌کند که بکشد، فردی که می‌کشد قاتل نیست بلکه قربانی جامعه مردسالاری است که به او یاد داده است که تو مالک دختر و یا زن و خواهرت هستی پس مجبوری که بکشی و او در کمال دلسنگی او را می‌کشد چون اگر نکشد دیگر جامعه او را نمی‌پذیرد و نمی‌تواند سر خود را بلند کند و غیرت و شرفش له می‌شود!”.

*گزارش با همکاری «کوردستان شاهمرادی» آماده شد.

**گزارش در شماره ٢٨ «دەنگی کوردستان» منتشر شد.